Otizm nasıl anlaşılır? Erken teşhisin otizm tedavisinde önemi nedir?

Bugün 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günü! Otizmli çocuklarımızın içlerindeki cevheri ortaya çıkarmak için otizmin erken teşhisi ve otizmli çocukların uygun eğitim alması çok değerli. Bu nedenle otizmin aileler tarafından daha fazla tanınması, erken teşhis ve âlâ eğitim ile fark yaratma fırsatı olan çocukların çok âlâ bir formda gözlemlenmesi gerekiyor.

Otizmli çocukların ayrıştırılmak değil, tüm çocuklarla bütünleşmesi için gelin birlikte otizm hakkında daha fazla bilgi sahibi olalım. Muharrirlerimiz ortasında bulunan Çocuk – Ergen Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç Dr. Mine Elagöz Yüksel Pudra.com için rehber niteliğinde bir yazı hazırladı.

otizm spektrum bozukluğunda erken teşhis ve tedavinin değeri olmuştur. En uygun bildiğimiz çıkarımlardan biri tedavinin ne kadar erken başlarsa çocukta gidişatın o kadar âlâ olduğudur. O denli ki otizmden şüphelenilen lakin kesin teşhis konmamış durumlarda dahi bu riskli çocuklar erken müdahalelere yönlendirilmektedir.

Bu belirtilere dikkat!

  • Çocuğun göz temasının az olması
  • İşaret etmemesi
  • Konuşmasının gecikmesi
  • İsmine reaksiyonunun az olması
  • Oyuncaklarla manalarının dışında alışılagelmedik oynaması
  • Daha evvelden edindiği hünerleri bırakması
  • Tekrarlayıcı davranışlarının olması

Yalnızca otizm değil tüm psikiyatrik ve nörolojik rahatsızlıklar için durumu erken tespit etmek ve tedaviye başlamak değerlidir. Zira beyin plastisitesi yaş ne kadar erken ise o kadar fazladır. Beyin plastisitesi beynin değişebilme kapasitesidir. Beyin bunu nöron hücreleri ortası yeni irtibatlar inşa ederek sağlar. Hasebiyle tıpkı eğitim erken yaşta uygulandığında daha fazla sonuç getirir. Bu nedenle erken yaklaşımlar çocuğun doğuştan getirdiği kapasitesini daha fazla kullanabilmesini sağlar.

Otizmli bireyler için “uygulamalı davranış analizi”

Otizm spektrum bozukluğunda erken tedavi ile kastedilen sistemlerden birincisi ABA programıdır. Açılımı Applied Behavioral Analysis olan bu program ülkemizde Uygulamalı Davranış Tahlili olarak isimlendirilmektedir.

Uygulamalı Davranış Tahlili eğitimi programı hem genel otizm belirtilerine yönelik hem çocuğa mahsus hedeflenen davranışların güzelleştirilmesine odaklıdır.

Uygulamalı Davranış Tahlili ile

  • İrtibat hünerleri, günlük hayat hünerleri, bilişsel, motor, davranışsal marifetler, oyun ve davranışları incelenip güzelleştirilmesi amaç alınır.
  • Çocuğun istenmeyen davranışlarını tetikleyen ve arttıran ögeler da saptanır.
  • Haftalık en az 30-40 saat uygulanması gerekir.
  • Çocukların güçlü ve zayıf istikametleri tespit edilerek çocuğa mahsus bir eğitim ve davranış programı oluşturulması amaçlanır.

Vakit içinde farklı rahatsızlıklar da görülebilir

Otizm spektrum bozukluğu bulunan bir çocukta vakit içinde öbür rahatsızlıklar da görülme ihtimali bulunmaktadır.

Bunlardan en sıklıkla görülenleri

  • Depresyon
  • Dert bozukluğu
  • Dikkat eksikliği
  • Öğrenme sorunları
  • Davranış sorunları
  • Uyku sorunları
  • Yeme sorunları

Erken teşhis konan çocuklarda takip ile bu rahatsızlıkların otizme eklenmesini en aza indirgemek, var ise tedavilerini yapmak amaçlanmaktadır. Yalnızca ruhsal değil kabızlık ya da epileptik nöbet üzere fizyolojik rahatsızlıklar da tablonun bir kesimi olabilmektedir.

Tedavisi multidisipliner yaklaşımla uygulanmalı

Çocukta istenmeyen davranışın nereden kaynaklandığını öngörebilmek değerlidir. Çocuğun hakikat programa yönlendirilmesi fakat bu durum yetersiz kalıyorsa bir medikal tedavi ile desteklenmesi muhtaçlığı olabilir.

Otizmi bulunan bir çocuğun ek duyusal hassasiyetleri varsa ergoterapi, lisan alanında gecikmesi varsa lisan konuşma terapisi de tedavinin bir modülü olmaktadır.

Kimi yeme bozukluklarını ve sindirim sıkıntılarını bir beslenme uzmanı ile desteklemek gerekebilmektedir.

Otizmin takibinde multidisipliner bir yaklaşımla tüm uzmanların birbirleri ile koordineli çalışması en uygun yaklaşımdır. Medikal tedaviler bilhassa dikkat eksikliği, dürtüsellik, davranış sorunları, depresyon, korku bozukları üzere belirtilerde yararlı olabilmektedir.

Erken teşhis ebeveynler açısından da değerli

Erken teşhis ve tedavi yalnızca çocuğun kendisi için değil ebeveynleri için de değerlidir. Bir ebeveynin teşhis hakkında erken bilgi sahibi olması çocuğunu daha güzel anlamasına, mümkün davranış meselelerini daha erken fark etmesine yol açmaktadır. Hasebiyle ebeveynlerin de psikoeğitiminin otizm tedavisinin bir kesimi olduğu unutulmamalıdır.

Şimdi kesin tedavisi bulunamadı

Otizm spektrum bozukluğunun kesin tedavisi şimdi mümkün olmamakla birlikte son vakitlerde daha ayrıntılı genetik testlerin yapılabiliyor olması hastalığa dair daha fazla bilgi tespit edilmesine neden olmaktadır. Bununla birlikte çocukların tesirli usullerle otizm spektrum bozukluğu teşhis kriterlerinin dışına çıkması yani otizm teşhisinden uzaklaşması mümkün olmaktadır. Tüm çalışmalar gösteriyor ki tedavi planları erken oluşturulduğunda, ağır uygulandığında ve aile de dahil edildiğinde daha tesirli oluyor.

Muharririmizin başka yazısı için

Bu haberler ilginizi çekebilir: